• MyPassion
Turkiyeşi do Okorturaşi Xalqepes do kianaşi mtel milletepeşi ozmonus
01/01/2001 01:00

Turkiyeşi do Okorturaşi Xalk̆epes do kianaşi mtel milletepeşi ozmonus,

Lazi Xalk̆işi oǯk̆omilute Okortura do Okorturaşi Xalk̆epe dido k̆ai işinenan. K̆ult̆ura, nena do et̆inik̆uri macumalerepe na mionunan Megrelepe na oskedinams do Lazuri ist̆oriaşi arkeologiuri donot̆alepe na meşoxunşeni Okorturaşi gyulva, Lazepeşeni muç̆o nanadobadona işinen.

Lazeburi nargis, Lazepeşi atxenuri becit̆i donot̆alepe na meşişinaxams Okorturas p̆ot̆e p̆eat̆osini gurite va nuxolinun, Turkiye edo Okorturas na skidunan Kortupes, Lazuri Xalk̆is p̆anda manebraburi uǯk̆omilun.

Haşo rentina, Lazuri nena, ist̆oria do k̆ult̆uraşeni p̆at̆i guroni, p̆olit̆ik̆uri do p̆op̆ulisturi notkvamepe, Korteburi nasyonobaşi geç̆k̆apaşen doni p̆anda goitkvinu, goindginu do Okorturaşi ofisialuri p̆olit̆ik̆a inebinapu. Ǯana do ǯana ham notkvamepes k̆ai-xeşa manz̆inu do Lazepes raxat̆i muselu, notkvamepe na var nixondinen k̆onari irdu do imbralu.

Okorturaşi ofisialuri notkvames, Megrel-Lazuri Xalk̆i ugamak̆atinu, Kortu (varna Kartveli, Georgian) nasyonişi ar norte, Lazuri nenati Korturi nenaşi (Kartveluri, Kartuli, Georgian) dialekti uşinapun.

Turkiyenuri Lazepes, ini ok̆ok̆idinobas dobağine ambai na var uğut̆t̆es do uteşkilu na t̆esşeni Kartvelisturi notkvamepeşeni nena var eşuğinaput̆es do uoxonk̆anobas t̆es. Mara Kartvelisti ideologepek ham uoxonk̆anoba “uneneloba otestiku işinen” ya do meçkinobapes ham vit ǯana ren munz̆ines, edo mexsus, mutuşi ambai na var uğunan Lazepes mʒudi p̆rop̆aganda, demagogia, nena oktu do oç̆imoşute ham nosişen gale iddia ocerapuşeni inç̆işes. Okorturaşi devletişi Kartvelisturi tezepete na irden do imçxvanen ham faaliyetepek, birtum Lazepe noç̆erdinams do Okorturaşeni Lazepes antipati muselams.

Okorturaş doloxe ham ideoloji gompinu do gondginuşeni na ibodenan k̆oçi do muesesepes gamak̆ak̆aleri haya otkvalu minonan:

1. Lazepes Kortu nasyonişi noǯile var uvapunan do handğati xolo va renan. Lazepe Kortu (Kartveli) va renan. Lazepe ist̆oriaşi geç̆k̆apurişen doni Lazi renan do p̆anda Lazi doskidinuşeni k̆arari meçameri uğunan. Lazepeşi nena, ist̆oria do k̆ult̆uraşeni çkar miti do mueseses va ok̆asinapinen. Hamus osuvaloni mutuksani var uğun!

2. Lazuri nena Korturi (Kartveluri) nenaşi ar norte, dialekti, nuk̆u edo Korturi nenapeşi (Kartvelian/Georgian Languages) va ren. Lazepe Kartvelian Languages, Saerto Kartveluri (Common Kartvelian)-iş mengapuri Kartvelisturi do p̆olit̆ikuri terminologepes goludgitunan do k̆abuli var ikoman. Ham terminologepek udoç̆iru Korturi nena opodurams do mole moğams; Lazuri do Megreluri nena lit̆erat̆uruli nena va şinums. Hemuşeniti, Okorturaş doloxe Lazuri do Megreluri lit̆erat̆ura, muç̆o va rt̆esk̆osteri tolis va eǯiǯirinapu, sep̆erat̆ist̆uri lit̆erat̆ura işinu do eis eiç̆opinu. Ham terminologişi svas mtelişe çkinapuri do ap̆olitik̆uri na ren “Omjoreti K̆afk̆asuri Nenape (South Caucasian Languages)”-şi oxmarinu, mtini do çkinapuri ar taviri ren.

Haşo rentina, nananena çkuni Lazuris, Korturi do majura Omjoreti K̆afk̆asuri nenapek̆ala na uğun, ist̆oriuli do ciceburi k̆ont̆akt̆i va mobuvaramt. Ham k̆ont̆akt̆i Hindo-Avropuri ocağişen na ren Almanuri do İnglisuri nenapek̆ala ok̆iǯirinapinen. Coxo na gebodvit ham nenape, Lazuri do Korturişen daa dido ok̆ungaman. Mara Almanepes İnglisi, İnglisepes Almani va icoxinen do ham ok̆ongapute Lazepes Kortu, Lazuristi Korturi var icoxinen! Ham ok̆ongapinus p̆olit̆ik̆uri menognapapeş ek̆anz̆inu obarbalu ren do nosişen gale ren.

3. Lazepes mʒudi mʒvada cumalobate mexolinu, nena oktu do oç̆imoşute ist̆oriaşi manipulasyoni, tis umek̆axtimu ist̆oria muç̆o golaçvaperisteri otku do osinapu edo hantee mtini oşinute Lazepes dini dolokunuşeni na inç̆işenan k̆oçi do muesesepes, aya mongonobape guriş gale buşinamt, cumaloba do manebrobas va mebuk̆aamt.

4. Lazuri k̆ult̆uras şuri do guri na gyudvalunan umçane k̆oçepe, nena oktu do oç̆imoşute Kortobas elak̆auşeni onç̆işinu et̆ik̆uri va pşinumt do şuri do guriten buk̆at̆iğoramt.

5. Okorturaş doloxe Lazuri nena “ak̆ademik̆uri goşagorobaşi nena” do “oxoreburi nena” xvala na işinen iz̆irapinen. Mara, çku haya miçkinan ki, Lazuri şuri gedgineri ar nena ren do Lazobaşi doxmeloba ren. Şuri gedgineri ar lit̆erat̆ura uğun. Skidala do kianaşi gognapu do oxoǯonapuşeni mutuksani noksani var uğun. Turkiye do Okorturas, Lazuri nenas ham doxmelobape na var gundinasen k̆art̆a noçalişe, Lazepes moǯondanoren.

6. Okortura do Okorturaş doloxeni muesesepe egere Lazepeşi guri oxenu do Lazepe Okorturas k̆ai guriten na oǯk̆edanen unonanna, Megrelepe do Svanepes k̆ult̆uruli otonomi, nananenate dogurapa, ham nenapes menceli do mxuci meçamuşeni içalişan do ibodan. Avropa do Avropa met̆a ar p̆olit̆ik̆uri mencelobate var do, Okortura do Okorturaş doloxeni muesesepeşi anank̆enite, ham nenape nananena oşinapu do oçinobapuşeni oçalişu, Okorturaşeni daa demok̆rat̆ik̆uri ar taviri iyasen. Haya mod gogiç̆k̆ondinaput̆an; Lazuri, Megreluri do Svanuri nenape kianuri k̆ult̆uraşi nortepe renan. Ham nenapeşi ueç̆k̆odinobaşeni obodinu do oçalişus, k̆oçobaş doloxe na işinen kianaburi prensibepek mxuci meçaman. Ham nenapeşi eç̆k̆odinu xvala mamsinapupe muşişi var, birtum k̆oçobaşi problemi ren. Haya mod goiç̆k̆ondinaput̆as.

Tude imza na mit̆k̆oçapunan çku Lazi ent̆elekt̆uelepe do siviluri teşkilatepe, Okorturak̆eşe na mulun ham Kartvelisturi p̆rop̆aganda do Kartvelizmişeni uoxonk̆anobaşe gelapuşi nosis boret. Ar nuk̆ute na ok̆omitkvalunan ok̆oduşunupe gedvaleri ham t̆eksti, Okortura, Turkiye do Kianas ham ambaişeni na içalişaman do na ibodenan birtum muesesepe do tesisepes ambai meçamu do gondginuşeni ixazirinu do iç̆arinu.

Sinti imza meçi

 

Türkçe:

Türkiye ve Gürcistan halklarına ve dünya kamuoyuna,

Laz Halkı nezdinde Gürcistan’ın ve Gürcistan halklarının özel bir yeri vardır. Gerek kültürel, dilsel ve etnik akrabalığımız bulunan Megrel nüfusunu, gerekse de Laz tarihinin arkeolojik kalıntılarını barındırması bakımından Gürcistan’ın batısı, adeta Lazların anavatanı durumundadır.

Lazların geleneğinde, geçmişinin önemli bir parçasını barındıran Gürcistan’a yaklaşımları asla menfî olmamış, gerek Türkiye’de gerekse Gürcistan’da yaşayan Gürcülere Laz halkı daima dostane duygular beslemiştir.

Bununla birlikte, Lazların dilsel, tarihsel ve kültürel aidiyetine yönelik olarak Gürcistan’da bazı art niyetli, politik ve popülist söylemler Gürcü uluslaşma sürecinden itibaren sürekli dillendirilmiş ve Gürcistan’ın resmî politikası olarak benimsenmiştir. Bu söylemler son yıllarda daha da yoğunlaşarak Lazları rahatsız edici bir hal almış, kabul edilemez boyutlara ulaşmıştır.

Gürcistan’ın resmî söylemi Megrel-Laz halkını müstakil bir unsur olarak görmeyerek onu Gürcü (ya da Kartveli, Georgian) ulusunun bir parçası, Lazcayı da Gürcü (Kartveluri, Kartuli, Georgian) dilinin bir diyalekti saymaktadır.

Türkiyeli Lazlar, soğuk savaş döneminde yeterince bilgiye ve örgütlü yapıya sahip olmadıklarından dolayı Kartvelist söyleme tepkisiz kalmışlardır. Ancak, Kartvelist ideologlar bu suskunluğu “sükut ikrardan gelir” aforizmasına dayandırarak tacizlerini son 10 yılda sürekli arttırmışlar, özellikle konudan bihaber Lazlara kara propaganda, demagoji, kelime oyunları ve çarpıtmalarla bu akıl dışı iddiayı benimsetmeye çalışmışlardır. Gürcistan devletinin Kartvelist tezlerinden beslenen bu faaliyetler, bir bütün olarak Lazları son derece rahatsız etmekte, Gürcistan’a karşı antipati uyandırmaktadır.

Gürcistan’da bu görüşü yaymaya çalışan kişi ve kurumlara açık ve net olarak şunları söylemek istiyoruz:

1. Lazlar Gürcü ulusunun bir parçası olmamıştır ve bugün de değildir. Lazlar Gürcü (Kartveli) değildir. Lazlar tarihin başından beri Laz’dır ve Laz olarak kalmaya azimlidir. Lazların dilsel, tarihsel ve kültürel aidiyeti hiçbir kişi ve kurumun tartışma konusu olamaz. Bunun sorgulanacak bir yanı yoktur!

2. Lazca Gürcücenin (Kartveluri) bir parçası, lehçesi, diyalekti, ağzı ya da Gürcü dillerinden (Kartvelian/Georgian Languages) biri değildir. Lazlar Kartvelian Language, SaertoKartveluri (Common Kartvelian) gibi Kartvelist ve politik terminolojilere karşıdırlar ve bunları reddetmektedirler. Bu terimler sebepsiz olarak Gürcüceyi ön plana taşımakta, Lazca ve Megrelceyi yazı dili olarak göz ardı etmektedir. Bunun bir sonucu olarak, Gürcistan’da Laz ve Megrel edebiyatı görmezlikten gelinmiş, hatta bölücü edebiyat olarak adlandırılmış ve alay konusu yapılmıştır. Bu yanlı terminoloji yerine, daha bilimsel ve apolitik olmak üzere “Güney Kafkas Dilleri (South Caucasian Languages)” teriminin kullanılması yerinde, doğru ve bilimsel bir tavırdır.

Bununla birlikte anadilimiz Lazcanın, Gürcüce ve diğer Güney Kafkas dilleri ile olan tarihî ve kökensel yakınlığını reddetmiyoruz. Bu yakınlık Hint-Avrupa dil ailesinin Cermen grubundan olan Almanca ve İngilizce ile kıyaslanabilir. Söz konusu diller, birbirlerine, Lazca ile Gürcüceden çok daha yakındır. Ancak Almanlara İngiliz, İngilizlere de Alman denemeyeceği gibi bu yakınlıktan hareketle Lazlara Gürcü, Lazcaya da Gürcüce denemez! Bu yakınlığa bazı politik anlamlar yüklemek ise hezeyandır, abestir.

3. Lazlara kardeşlik adı altında yaklaşarak, bir takım kelime oyunlarıyla tarihi manipüle etmeye, yaşanmamış tarihî olayları sübjektif yorumlarla yaşanmış gibi göstermeye, bunları kullanarak Lazlara din ithal etmeye çalışan kişi ve kurumların bu tutumlarını samimi bulmuyor, kardeşlik ve dostlukla bağdaştırmıyoruz.

4. Laz kültürüne emeği geçmiş sembol kişilerin çarpıtma ve zorlama yorumlarla Gürcülüğe mal edilmeye çalışılmasını etik bulmuyor ve şiddetle kınıyoruz.

5. Gürcistan’da Lazcanın sadece bir “akademik araştırma dili” ya da “ev dili” çerçevesine hapsedilmiş olduğu gözlemlenmektedir. Ancak, biz biliyoruz ki Lazca yaşayan bir dildir ve Laz kimliğinin en belirgin unsurudur. Yaşayan bir edebiyatı vardır. Yaşamı ve dünyayı anlatmada aşılamayacak bir eksikliği bulunmamaktadır. Bu özelliğini devam ettirebilmesi için başta Türkiye ve Gürcistan’da gösterilecek her türlü çaba Lazların takdirini kazanacaktır.

6. Gürcistan ve Gürcistan’daki kurumlar eğer Lazların hoşnutluğunu, Gürcistan’a sempatisini arttırmak istiyorlarsa, Megrellere ve Svanlara kültürel otonomi, anadilde eğitim, bu dillerin güçlendirilmesi için teşvik ve destek sağlanması gibi konulara eğilmelidirler. Avrupa ya da başka bir siyasi gücün baskısıyla değil, Gürcistan ve kurumlarının kendi içinden gelen bir sorumluluk hissiyle bu dillerin anadil olarak tanınmalarına yönelik girişimlerde bulunulması Gürcistan için daha demokratik bir tavır olacaktır. Unutulmamalıdır ki Lazca, Megrelce ve Svanca dünya kültür mirasının bir parçasıdır. Bu dillerin yaşatılmasına yönelik çabalar insan hakları çerçevesinde tanınan evrensel ilkelerden güç almaktadır. Bu dillerin yok oluşu sadece konuşucularını değil, bütün insanlığı ilgilendiren bir sorundur. Bu unutulmamalıdır.

Aşağıda imzası bulunan biz Laz aydınları ve sivil toplum örgütleri, Gürcistan’dan yönelen bu Kartvelist propagandaya ve Kartvelizme artık tepkisiz kalmamak gerektiği fikrindeyiz. Tek bir ağızdan ortak görüşlerimizi ihtiva eden bu metin, Gürcistan, Türkiye ve Dünya’da konuyla ilgili bütün kurum ve kuruluşları haberdar etmek amacıyla kaleme alınmıştır.

Sen de imzala

İrfan Çağatay Aleksishi - irfancagatay@hotmail.com


Facebook'ta Paylaş