• MyPassion
Mehmet Bekaroğluqala Timuşi do Lazuri Ensthuthişeni Bisinapit
01/01/2001 01:00

Na golaptit ndğalepes Lazuri Enst̆ut̆işi tigemçanu na ivu Rizenişi mcveşi vekili Mehmet Bekaroğluk̆ala timuşi, p̆olit̆ik̆a do Lazobaşeni bisinapit.

***

Mehmet Bekaroğlu mi ren iris komiçkinan, ama çku tkvani p̆icişeti ognapu minonan xolo, mi ret do sonuri ret?

Viǯe noğaşi mahalle, Paçvas dobibadi. Geç̆k̆apuri mektebi Paçvas, oşkenani mektebi Viǯes bik̆itxi. Uk̆açxe Ağri do K̆irik̆k̆ales lise, Ankaras universite bik̆itxi. Hem dğaşen doni gobulur: Artvini, Erzurumi, P̆oli, Antebi, T̆amt̆ra, Ankara do xolo P̆oli. Haǯi P̆olis pskidur.

Dobadona tkvanişa p̆anda mulurti?

Mundesti furset̆i mavasen mobulur, p̆anda momixtimun. Tutas ar fara varna tito jur tutas mobulur. Edo yazis a-sum tutas dobdgitur.

A mʒika beroba tkvanişi domisinapit.

Beroba çkimi fuk̆araluğişi oras moxvadun. Çaişi dodgus ağne geiç̆k̆inudort̆un. Nargepe do noderepe va moiseludort̆un. Mara dido k̆ai ndğalepe rt̆u. 12 ǯaneri bort̆itşa Paçva mtalumt̆it, eboktamt geboktamt̆it. So nam nca dgin do meyvape muşi mundes moinç̆en miçkit̆t̆es. Ko, fuk̆araluği rt̆u mara mtiniti k̆ai ndğalepe rt̆u. Mu giǯvat, hem ndğalepe p̆anda gobigoram do gobişinam.

Ak̆ademik̆uri k̆ariyeri tkvanişi domisinapit a mʒikati. 

Ankaraşi Universiteşi Tibbişi Fakulte 1978-is boçodini. 1983-is Erzurum Ataturkiş Universiteşi Tibbiş Fakultes pisikiyatrişi mutaasisi dobivi. 1987-is KTU-şi Tibbiş Fakultes elamşvelu doçentobaş k̆adrote, ogurapuş eza dobivi. 1988-is İngilteres, Astoniş Universites musafiri goşamgoru bort̆i do ham st̆at̆ute biçalişi. 1995-is profosori dobivi.

P̆olit̆ik̆uri skidala tkvani muç̆oşi gyoç̆k̆u? Guris na giğunanpe dogaxenesi?

P̆olit̆ik̆aşeni p̆anda interesi miğut̆t̆unati p̆olit̆ik̆uri p̆art̆iapeşi çkar naans eza va binç̆aridort̆un. 28 K̆unduraşi darbek ma p̆olit̆ik̆as kodolomt̆k̆oçu. En ogine dido manebrape na mionun Refahi-Faziletiş P̆art̆ia “muşeni heşo vit, heşo va tkvitk̆o, haşo tkvitk̆o” ma do ogorus kogeboç̆k̆i. Zati p̆olit̆ik̆aş jin noç̆arepe p̆ç̆arumt̆i. Uk̆açxe Recai Kutani Faziletiş P̆art̆iaş umçane goşiʒxunuşkule mati p̆art̆iaş umçaneşi nosişmemk̆itxu domǯopxu. Hemindoraşkuleti 1999-ş goşamʒxunoba komoxtu. Rizenişen namzeti dobivi do kogoşobiʒxuni. Mtini doptkvana p̆olit̆ik̆as na amaptişi çkar va bipişmani. P̆olit̆ikuri skidala çkimiş doloxe guris na miğun dido dulyape memç̆elinati guris na miğun dido dulyapeti va memanç̆elinu. İdealist̆i k̆oçepek dunya cenneti p̆ǯopxaten ya do ibodenan mara dunyas soti muti cenneti va ren. K̆oçepeti melaikepe va renan. Mtini doptkvana, dido guri mit̆roxu, dido dulyape guris memaç̆u do k̆ap̆ulaşe xamiti kogemçes. Mara hantee xvala p̆olit̆ik̆aş doloxe va iven. Skidalati haşos nungams.

Meclisi didgutina k̆art̆a oras Lazi vekilepeti kort̆es. Tkvanti vekiloba gixenunan. Lazi vekilepek Lazobaşeni muşeni mutu va ikoman? Lazobaşeni muntxanepe oxenu tabu reni? 

Vekiloba çkimişi oras meclisis 7 (şkiti ) Lazi vekili kort̆u. Otxik Lazuri isinapamt̆es. Muntxanepe oxenu xalk̆işi talebepes nooms. Lazobaşeni xalk̆is mutu va omç̆ut̆t̆u. Ma bazi bazi meclisis Lazoba do Lazuri nenaşi jin bisinapi. Mesela, mati mxuci na memiçun “radyo do televizyonepes nananenate gompinapaşi yasağişi moseluşeni k̆anoni” ok̆isinapet̆t̆uşa, meclisişi kyursuşen “geç̆k̆apuri mektebis, Lazuri na bisinapişeni mamgurapalek mibecğes do gemçes” ma do bumeseli. Dido vekilepek mk̆itxes “Lazuri dialekt̆i va reni?”-ya do.

Lazi vekilepek̆ala k̆oçeburi k̆ont̆ak̆t̆epe muç̆o giğut̆t̆es? Lazobaş jin mutu isinapamt̆iti?

Ma Lazi vekilepes dido ok̆obucoxi. Lazoba do Lazuri nenaş jinti ok̆obisinapit. Mara enni didoti dobadonaşeni na maxenenan xizmet̆epeşeni ok̆obiçalişit.

Lazuri Enst̆ut̆işi p̆rosesi muç̆o geiç̆k̆u. Mik molişinu ham dulya? Ham p̆rosesis muperepe isinapinu?

Enteresi na uğunan k̆oçepes uçkinanki enst̆ut̆işi gedgapa haǯi va goişininu. Haya dido mcveşi ambai ren. Dido k̆oçepes mxuci nuçapunan. Mara enni dido Ismaili (Bucaklişi) do Mustafas (Çupinaşi) ubodinunan. Ko, derneğepe korenan do bazi bazi svarulepeti unç̆arunan. Mara Lazuri nenaşeni enst̆ut̆işi st̆at̆us na ren noçalişepe mik̆ooman. Dido dulyape golamz̆inan do asontxaleti geç̆k̆apuşi bort̆it.

Turkiyes dido çinoberi ar p̆olit̆ik̆aci ret do dulyape tkvani Turkiyeşi iri k̆oçepes dido moǯonan. K̆oçeburi xak̆k̆epeşeni na vit dulyape mtelis xolo komiçkinan. Ham dulyapeş doloxe, ağne gedgeri Lazuri Enst̆ut̆işiti Umçane (Başkani) divit. Umçanoba mik mologişines? Tkvaneburaşi k̆arari meçiti? Umçanobaşi p̆rosesi muç̆o geiç̆k̆u. Muperepe isinapinu ham p̆rosesis?

Var; enst̆ut̆işi umçanoba çkar va mşunt̆u. Xvala mxuci meçamu do manebrapes omşaruşeni gemdgu bivi. Mtini doptkvana, çkimi hak̆k̆i va rt̆u. Ham dulyak̆ala na ibodenan do emeği na meçaman dido manebrape mionunan. Mara ma memimskvanes, momixvadines. Do guris kodomixedu. Tkvati kogiçkinanki ma Lazuri nenaşi sp̆esialist̆i va bore. Sp̆esialist̆i na renanpek ak̆ademik̆uri dulyaş jin içalişanen. Mati temsiloba do oçinobaşi dulyape ebindvare. Umçanobati ağnemordale manebrapes mebuşkvare, ç̆ume gendğani.

Enst̆ut̆i mod geidgu do muperi nogurepe giğunan? Na moxtasen ǯanapeşeni mutu poğami giğunani? 

Tkvati na giçkinansteri Lazuri Enst̆ut̆ik Lazuri nenaşeni daa dido ak̆ademik̆uri dulyape menç̆elasen. Moro miçkinan, ham dulyape zati ixenet̆t̆u; derneğepe, gamamşkumalacepe, svarulepe rt̆u. Haǯi çku hanteeşi ok̆omala p̆aten. Lazika Gamamşkumalaşi K̆olektivi enst̆ut̆işi gamamşkumalace divu. En ogine guma tutas, iris-xolo ok̆obucoxaten do enst̆ut̆i gomǯk̆aten. Nosis dido şeepe miğunan mara hantee gobik̆itxaten do gzas gebodginaten. Dido k̆oçepe na geleboxunaten nosişmemk̆itxupeş k̆uruli dodguşeni biçalişaten. K̆urulişi memk̆itxupes ok̆obucoxaten do poğamepe çkunişi jin ok̆obisinapaten. Ar k̆eleti majura dulyape geiǯopxen. Bazi dulyape ucis va eliğinen. Mesela, MEB-is goǯamtxozit do Talim Terbiyes Lazuri mufredati dobotestik̆apit. 29 Ağustozi 2013-is Turkiyeş Cumhuriyetişi Devletik Lazuri nena, iptineri fara ofisialobate nena koşinu. Mtelis komiçkinanki, haya, dido beciti do ist̆oriuli ar dulya ren.

Enst̆ut̆i kogeidguşkule, xark̆ik muperepe isinapu. K̆ai do xai muperepe tkves, enst̆ut̆işeni. Moǯondesi varna var? 

Ma iri k̆oçişen xvamape bogni. Lazepes dido k̆ai daǯones. Mteli Lazepek mik̆itxaman do “oçalişupe tkvanis elegak̆atat, mxuci mekçat ya miǯumenan. Lazuri Enst̆ut̆işi nek̆na mteli Lazepeşeni gonǯk̆eri ren. Hak demok̆rat̆ik̆uri, mxuci memçamuri ar maktaloba geiǯopxinasen.

Lazuri K̆ult̆uraşeni na içalişaman organizasyonepe do muesesepes artik̆atik̆ala dido problemepe uğunan do gamak̆ateri renan. Enst̆ut̆ik ham problemepek̆ala gamasvaru do milleti ok̆ok̆atuşeni mutu vaseni? 

Ar sontxa k̆oçi korenna, problemiti koren. Problemepek̆ala p̆andati va gamisvaren. Do xolo k̆art̆a problemik̆alati va gamisvaren. Lazuri Enst̆ut̆ik mteli tesisepe şinasen. Enst̆ut̆is mteli tesisepe muntxanis na ipelen do na diç̆irs uçkit̆t̆asen. Hentees oçalişupe usubukanasen. Moro komiçkinan, mtelik̆ala ok̆oxunu do ok̆osinapu, problemepe omʒikanu do arto oçalişu mik̆ooman. Çku problemepe omʒikanuşeni biçalişaten. Mara mtini doptkvatna dulya memç̆elaten. Egere k̆ai dulyape komemanç̆elesna iri-xolok memişvelanen. Do enst̆ut̆ikti iri-xolos nuşvelasen.

Enst̆ut̆işi oçalişuş temape belli ren. Lazuri nena do k̆ult̆uraş jin ak̆ademik̆uri dulyape oxenu. K̆ursepe, goşagoruşi projepe, k̆onferansepe, sempozyumepe, gamamşkumalape do çkva do çkvape. Ham dulyape na ikoman çkva tesisepe korenna, henteek̆ala arto biçalişaten do mebişvelapaten.

Lazuri Menoʒxune Dersişeni Talim Terbiyes na niçinu mufredati k̆abuli dixenu. Haǯişkuleni nogure mu giğunan? 

Haǯi dulya, dobadonas na skidunan manebrapes, ham dulyapes şuri do guri na gyudvalunan k̆oçepes, berepeşi umçanepes yoz̆inan. Dilekçepe meçamuşi do Lazuri sinifepeş gonǯk̆imuşeni MEB-iş mudirluğepe mekaçinuşi ren. Xolo dersişeni kitabi ixazirinasen. En ogine Lazuri na dagurenan çkva branşepeşi mamgurapalepek ham dulyas eǯuxtanen. Çkva branşepeşi mamgurapalepe kiz̆irinaşi, MEB-iş mudirluğepes hanteeşi coxope niçinasen. Ham problemis kyoği moǯk̆uşeni, universitepes Lazuri dersi na naçinenan mamgurapalepe ok̆itxapuşi do nortepe gonǯk̆apuşi boret. Hantee oxenuşeni jur universite moxvadun. Rizenişi Recep Tayyip Erdoğaniş Universite do Artvinişi Ç̆oroxi coxoni universitepe. Enst̆ut̆i ham coxo na gebodvit universit̆epek̆ala k̆ont̆ak̆t̆i gedgasen do nortepeşi gonǯk̆imuşeni içalişasen.

Majura beciti dulyati Lazuri Radyo do TV ren. Ham dulyaş endvalu guris na gyuz̆inan tesisepe korenan mara imkyani va uğunan. Mesela; Art̆aşenis gedgeri na ren Gelişim TV-s coxo  Lazi TV-ya do okturu do meadvalu unon. Ham manebrapes muç̆o memaşvelinenan, mu maxenenan, heti gobik̆itxaten.

Lazuri K̆azeta, Lazuri Svaruli do Lazuri kitabepe gamişkvinet̆t̆aşa sistemis Lazuri va niʒxunen, kianuri mteli nenape listes koçarun ama Lazuri va ren. Xvala Turkuli nena niʒxunen do hemuş doloxe Lazuri temas işareti niçinen. Mteli gamamşkumalape Turkuli nenaş tudele işinen. Ham p̆at̆i ambai oduzanuşeni (omǯuranu) enst̆ut̆ik mutu vaseni?

Devletik Lazuri ogurapuş poğami k̆abuli dovu do Lazuri Nenati ofisialobate kiçinu. Haǯi majura dulyapeşeni, k̆uçxeş monkturuşi ora komomixtes. Enst̆ut̆ik en ogine K̆ult̆uraş Bakanluğik̆ala k̆ont̆ak̆t̆i gedgasen do ham uʒxu dulya omǯuranasen.

Lazuri nena televizyonis isinapinas, Lazuri nenate TRT-s poğamepe ixenas-ya do vit varna vit̆oxut ǯana ogine TRT-s arzuali na megiçunan komiçkinan. Lazuri Nena do K̆ult̆uras uci do toli na gegidvalunan hakolen oxiǯonen. Haǯiti Enst̆ut̆işi umçanoba keindvit. Lazuri nenaşeni k̆ai do memskvaneri dulyape gzas gyodginaten do menç̆elaten. Heşo mepşvent. Lazuri K̆ult̆ura do nena oskidinuşeni haǯişkule muper dulyape golamz̆inan. Muperepe oxenuşi boret? 

Haya k̆aixeşa kogamagognapat ki; k̆olai dulyape va golamz̆inan. Ko, ağne ağne guri na gedumenan k̆oçepe renan, enteresi na uğunanpeti imbralenan. Mara Turkies 500-600 vit̆oşik̆o na işinen Lazepeşi doloxe xvala 200 vit̆oşik̆onaris Lazuri asinapenan. Ağnemordalepeşi doloxe Lazuri na uçkinanpe dido mʒika renan. En ogine Lazuri nena na unonan k̆oçepe mik̆ooman. Lazepe ham dulya isaiban ya do oçalişuşi boret. Nena gondunun, eç̆k̆odun. Lazepe gamimǯk̆orenan, ti nişi gundununan. Çkva ar muntxa ivapunan. Haya dido xai ar ambai ren, haya k̆oçiş oilu ren. Ham p̆at̆i ambais goladgitinuşi boret.

Dido oçalişoni boret. Daa enst̆ut̆işi maktalobak̆ala va bisinapi mara çkimeburaşi doptkvana, ar Lazuri k̆ongre ok̆ok̆atoni boret. Lazuri nenaşi oskedinu do ueç̆k̆odinobaşeni muperepe oxenuşi boret hea ok̆obisinapat. “Momç̆işit” ya do oçxirobas ebuk̆idat. Mara en ogine Lazepes xali çkunişi p̆at̆inoba mebognapat.

Hasan Uzunhasanoğlu

İrfan Çağatay Aleksishi - irfancagatay@hotmail.com


Facebook'ta Paylaş